KATEGORİ: Ekonomi

MAKALE: Geçtiğimiz günlerde telefonum çaldı ve karşımdaki resmî ses, kendini bir hukuk bürosunun avukatı olarak tanıttı. Vefat eden babamın 2011'den kalma ödenmemiş bir senet borcu olduğunu, bugün 10.000 lira ödersem dosyanın kapanacağını, aksi hâlde icra takibi başlatacaklarını söyledi. Önce inanmadım, çünkü babamın mirasını reddetmemiştik ama tüm borçlarını yıllar önce ödemiştik. Yine de karşımdaki kişi babamın adını, doğum tarihini, vefat yılını hatta benim mirasçı olduğumu biliyordu. Senedin fotoğrafını istedim; 2011 tarihli, Kastamonu'daki bir mobilya alışverişinden kalma 550 liralık bir senetti. Oysa benden istenen 10.000 liraydı. Üstelik senedin vadesi 2012'ydi. Bu, baştan sona bir tuzaktı. İşte o an fark ettim: Dolandırıcılar eski belgeleri kullanarak insanları nasıl korkutup para sızdırıyor. Bu olayı yaşadıktan sonra, özellikle yakınını kaybetmiş herkesin bilmesi gereken hukukî gerçekleri ve korunma yollarını derlemek istedim. Çünkü bu yöntemle binlerce kişi mağdur ediliyor ve üstelik tamamen yasal görünüyor.

Senet Dolandırıcılığı Tuzağı Nasıl Kuruluyor?

Dolandırıcılar öncelikle bir hammaddeye ihtiyaç duyuyor: Yıllar önce kapanmış dükkânların, batık şirketlerin veya devredilmiş işletmelerin eski müşteri senetleri, borç defterleri ve kişisel verileri. Bu belgeler bir şekilde el değiştiriyor; sizin 550 liralık koltuk takımı senedi, veri simsarları aracılığıyla suç şebekelerinin eline geçiyor. İkinci aşamada hedef seçiliyor: Borçlu kişi hayatta mı, değilse mirasçıları kim? Özellikle vefat eden kişinin çocukları, eşi veya yakın akrabaları aranıyor. Çünkü onlar, hem duygusal olarak kırılgan oluyor hem de "babamın adı lekelenmesin" düşüncesiyle ödemeye daha yatkın hâle geliyor. Üçüncü aşamada ise profesyonel bir senaryo devreye giriyor.

Arayan kişi kendini avukat, hukuk bürosu yetkilisi ya da icra takip elemanı olarak tanıtıyor. Elinde gerçek bilgiler olduğu için ikna kabiliyeti yüksek oluyor. Karşısındakine dosya numaraları, vekâlet ücretleri, faiz hesapları gibi hukukî terimlerle korku salıyor. Ardından aciliyet dayatılıyor: "Bugün öderseniz dosya kapanır, yarın icra başlar." Üstelik bazen sahte senet fotoğrafları, müşteri bilgi formları gibi belgelerle de destekleniyor. Örneğin bana gönderilen senet, tamamen gerçek bir kâğıttı; 2011'de atılmış imzayı, mağaza kaşesini taşıyordu. Ama alacak zamanaşımına uğramıştı. Dolandırıcılar bu ayrıntıyı bile bile korku pompalıyor.

Burada klasik üç taktik işliyor: Otorite (avukat süsü), korku (icra, haciz, sicil bozulması) ve aciliyet (son gün yalanı). Telefondaki kişi, sizi tanıdığını, tüm bilgilerinizin elinde olduğunu hissettiriyor. WhatsApp'tan sahte bir logo, yapay zekâyla üretilmiş profil resimleri ya da gerçek bir hukuk bürosunun adını kullanarak güven oluşturmaya çalışıyor. Aradığım büro ise isimlerinin izinsiz kullanıldığını, daha önce de benzer şikâyetler aldıklarını söyledi. Yani ortada ne bir avukat ne de bir icra takibi var; sadece veri avcıları ve korku simsarları.

Zaman Aşımı Gerçeği: Ölmüş Borç Mirasla Dirilmez

Fotoğraf: Mikhail Nilov · Pexels

En kritik hukukî kalkan, çoğu kişinin bilmediği zaman aşımı. Halk arasında "borcun eskimesi" denen bu kavram, senetler için Türk Ticaret Kanunu'nda açıkça düzenlenmiş. Emre muharrer senet (bono) niteliğindeki kâğıtlarda, alacak vadesinden itibaren 3 yıl geçmekle zaman aşımına uğrar. Benim örneğimde vade 2012'ydi; dolayısıyla 2015 itibarıyla bu borç hukuken talep edilemez hâle gelmişti. Hatta diyelim ki senet değil de adi borç sayıldı; o zaman da 10 yıllık genel zaman aşımı uygulanır. 2021–2022'de o süre de dolar. Yani 2026'da bu borcun hukukî ömrü sıfırdır.

Mirasçılar için durum daha da net: Evet, Türk Medeni Kanunu'na göre mirasçılar vefat edenin borçlarından mirası reddetmedikleri sürece sorumludur. Ancak bu sorumluluk, ölen kişinin ödemek zorunda olduğu borçlarla sınırlıdır. Borç zamanaşımına uğramışsa, bu def'i (savunma) mirasçıya da geçer. Yani babanızın artık ödemek zorunda olmadığı bir borcu, onun vefatından sonra siz ödemek zorunda değilsiniz. Ölmüş bir borç miras yoluyla dirilmez. Ama burada ince bir nokta var: Zaman aşımı otomatik işlemez. Bunu sizin mahkemede veya icra takibinde ileri sürmeniz gerekir. Hâkim, "bu borç eski" deyip kendiliğinden silmez. Resmî bir icra takibi gelirse, tebliğ edilen ödeme emrine 5 gün içinde zaman aşımı itirazında bulunmanız şart. Aksi hâlde, geçersiz bir borç bile kesinleşip tahsil edilebilir hâle gelir.

Kendinizi Bu Tuzaktan Nasıl Korursunuz?

İlk kural: Sakin kalmak ve asla acele etmemek. Dolandırıcının en büyük silahı panik ve aciliyet duygusudur. Telefonda "bugün son gün" diyen birine, "dosya numaranızı verin, kontrol edeyim" demek, oyunu bozmanın ilk adımıdır. Gerçek bir icra takibi varsa, e-Devlet'teki icra dosyası sorgulama ekranında anında görünür. Ayrıca vatandaş portalı üzerinden de UYAP dosyalarına ulaşabilirsiniz. Orada kayıt yoksa, karşınızdaki kişinin söylediği hiçbir şeyin resmî dayanağı yoktur.

İkincisi: Tebligat usulünü bilin. Türkiye'de icra takibi, SMS'le, WhatsApp mesajıyla veya e-posta linkiyle başlatılmaz. Resmî tebligat, PTT aracılığıyla fizikî olarak ya da elektronik tebligat (e-Tebligat) yoluyla UYAP üzerinden yapılır. Gelen belgede icra dairesinin adı, dosya numarası, alacaklı bilgileri net şekilde yazar. Linke tıklayıp uygulama kurmanızı isteyen, kişisel IBAN'a para yatırmanızı söyleyen her girişim sahtedir.

Üçüncü adım: Kanıt toplayın ve şikâyetçi olun. Arayan numarayı, mesajları, senet fotoğrafını kaydedin. Mümkünse görüşmeyi ses kaydına alın (kişisel veri hukuku açısından suç delili oluşturmak amaçlı kayıtlar koruma altındadır). Hemen ardından Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunun veya en yakın polis/jandarma birimine gidin. CİMER üzerinden de şikâyet iletebilir, Kişisel Verileri Koruma Kurumu'na (KVKK) başvurarak verilerinizin izinsiz kullanıldığını bildirebilirsiniz. Unutmayın: Bir hukuk bürosunun adını kullanarak nitelikli dolandırıcılık yapmak, sahte evrak düzenlemek gibi eylemler TCK'ya göre ağır cezalar gerektirir.

Son olarak, duygusal sömürüye karşı bilinçlenmek zorundayız. Yakınını yeni kaybetmiş birini, "merhumun borcu" diyerek aramak, utanma ve aile onuru hassasiyetini istismar etmektir. Bana 550 liralık koltuk senediyle gelen tehdit, ne benim ne de rahmetli babamın onurunu zedeler. Asıl ayıp, yas tutan insanları korkutarak para sızdırmaya çalışmaktır. Ben ödemedim ve hiçbir şey olmadı; çünkü arkalarında boş bir senaryodan başka bir şey yoktu. Siz de aynısını yapın: Bilgiyle silahlanın, duygusal tuzağa düşmeyin ve çevrenizi uyarın. Emeklilik sistemi hakkında bilgi sahibi olmak, finansal planlamanızı sağlamlaştırırken, benzer dolandırıcılık yöntemlerine karşı da daha dikkatli olmanızı sağlar.

---

Bu konudaki diğer içerikler: Ekonomi haberleri