ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat muhtırası, küresel piyasalara kısa süreli bir nefes aldırdı. Başkan Trump’ın Versay’da Fransa Cumhurbaşkanı Macron ile akşam yemeği öncesinde imzaladığı belge Tahran tarafından da dijital olarak onaylandı. Anlaşmanın en somut çıktısı, dünyanın en kritik petrol arterlerinden Hürmüz Boğazı’nın yeniden güvenli ticarete açılma ihtimali. Bu beklenti petrol fiyatlarını aşağı çekerken, pompa fiyatlarından kargo maliyetlerine kadar tüketicinin cebine yansıyacak bir rahatlama umudu doğurdu. Ne var ki anlaşma henüz pamuk ipliğine bağlı; 60 günlük bir ateşkes uzantısı niteliğindeki metin, lojistik tıkanıkları, sigorta engellerini ve jeopolitik belirsizlikleri tam olarak ortadan kaldırmış değil. Ekonomik ferahlama büyük ihtimalle hemen gelmeyecek.

Hürmüz Boğazı Neden Bu Kadar Kritik?

Hürmüz Boğazı, küresel petrol taşımacılığının yaklaşık beşte birinin geçtiği bir darboğaz. Anlaşmayla birlikte boğazdaki gerginliğin azalması, ham petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz taşıyan tankerlerin rotalarını normalleştirme potansiyeli taşıyor. İran’a yönelik ticari kısıtlamaların hafiflemesi küresel arzı bir miktar artırsa da asıl etki, boğazın tam kapasiteyle işlemesinden gelecek. Fakat hemen sevinmek için acele etmemek gerekiyor. Boğazın içinde hâlâ yüzlerce gemi sıkışmış durumda. Sular resmen açılsa bile bu gemilerin personel, kaptan ve yakıt ikmali gibi operasyonel nedenlerle hemen harekete geçmesi beklenmiyor. Üstelik sigorta şirketlerinin risk algısı henüz değişmedi; bir armatör ya da mürettebat için “dışarı çıktıktan sonra tekrar tuzağa düşme” korkusu devam ediyor. Eğer taşıma hatları öngörülenden hızlı normale dönerse, petrol fiyatlarındaki gerileme şimdikinden de sert olabilir.

Fotoğraf: Diego F. Parra · Pexels

Anlaşma Tüketiciler İçin Ne Anlama Geliyor?

Petrol fiyatlarındaki düşüş dalga dalga ekonomiye yayılıyor. Akaryakıt istasyonundaki tabelalar, uçak biletleri, kargo teslimat ücretleri ve ithal ürünlerin maliyeti doğrudan enerji fiyatlarına bağlı. Ham petrolün varil fiyatı gevşedikçe bundan en çok tüketiciler faydalanacak. Hâlihazırda piyasalar petrolün yönünü aşağı çevirmiş durumda; analistler bu dalganın çekirdek enflasyon üçüncü çeyrekte tepe yaptırdıktan sonra yılın son aylarında belirgin bir yavaşlama getireceğini öngörüyor. Başkan Trump’ın Kasım ayından önce pompa fiyatlarını düşük görme isteği de süreci hızlandıran bir siyasi motivasyon. Kasım sonrası ise daha stratejik başlıklara – nükleer program, füze kapasitesi gibi – odaklanılacak.

Merkez Bankası Faizleri Düşürmek İçin Harekete Geçer mi?

Enerji maliyetleri enflasyonun en oynak kalemlerinden biri. Petrol ucuzlarsa ve bu düşüş kalıcı olursa, fiyat baskıları hafifler ve para politikasının eli rahatlar. ABD Merkez Bankası (Fed) haziran toplantısında faizi sabit tuttu, gelecekteki indirimlere dair ifadeleri metinden çıkardı. Yetkililer, Orta Doğu’daki çatışmaların beslediği yüksek enerji, navlun ve gıda fiyatlarının enflasyonu canlı tutabileceğini düşünüyor. Ekonomi dirençli olsa da enflasyon hedefi %2’nin üzerinde beş yıldır seyrediyor. Piyasa şu an faizin uzun süre yüksek kalacağını hatta artabileceğini fiyatlıyor. Ancak ekonomistler bölünmüş durumda: Kimi Fed’in sıkı duruşunu koruyarak faizi artırmayacağını savunurken, bir kesim yıl sonuna kadar bir indirimin hâlâ masada olduğunu düşünüyor. Eğer enerjideki gerileme beklendiği gibi olursa, Fed’in faizleri gevşetme alanı genişleyebilir.

Anlaşmanın Önündeki Engeller ve Jeopolitik Belirsizlikler

Her diplomatik metin gibi bu mutabakat da pamuk ipliğine bağlı. İsrail Başbakanı Netanyahu, Lübnan’daki Hizbullah, Gazze’deki Hamas ve bölgedeki diğer İran bağlantılı gruplara karşı kendi güvenlik ajandasını agresif biçimde sürdürüyor. Trump’ın “biraz daha yumuşak dokunuş” telkinleri olsa da çatışmaların tamamen durması şu aşamada belirsiz. Ayrıca anlaşma bütün meseleleri çözmüyor: İran’ın nükleer programı, yaptırımların ne ölçüde hafifleyeceği, füze kapasitesi ve bölgesel vekil güçleri sonraki müzakere turlarına bırakılmış durumda. ABD tarafı diplomatik, ekonomik ve askerî üstünlüğün kendilerinde olduğunu düşünüyor. 60 gün içinde sonuç alınamazsa masanın devrilebileceği, Trump’ın deyimiyle “bombalamaya dönülebileceği” sinyali veriliyor. Ancak başkanın nihai hedefi İran’ın asla nükleer silah sahibi olmaması ve bu uğurda savaşı değil anlaşmayı önceliyor. Petrol fiyatlarındaki rahatlamanın kalıcı olup olmayacağını belirleyecek asıl etken de bu kırılgan dengenin nasıl evrileceği olacak. Bu süreçte altın fiyatı gibi güvenli liman varlıklarının seyri de yatırımcılar için kritik önem taşıyor.

Bu konudaki diğer içerikler: Ekonomi haberleri