Zorlu bir çocukluk, fiziksel ve ruhsal acılarla örülü bir gençlik, ardından televizyon ekranlarının en aykırı ismine dönüşen bir yaşam… Okan Bayülgen, hayatının karanlık köşelerini sansürsüzce gözler önüne sererken aslında insanın kendini nasıl inşa edebileceğini de anlatıyor. Sanatla, edebiyatla ve sınırsız bir üretme arzusuyla iyileşen bir ruhun hikâyesi bu.

Bayülgen, yaşadığı ağır travmalara rağmen ne ailesini suçluyor ne de kendini mağdur konumuna yerleştiriyor. Tam aksine, “Ne olur Allah’ım, bu beni daha sert, hoyrat, incelikleri olmayan bir insan haline getirmesin” diye dua eden bir çocuğun, zamanla sanata tutunarak büyümesini gözler önüne seriyor. Ona göre asıl mesele yarayı sürekli kanatmak değil, o yarayı üretime dönüştürebilmek.

Zor Bir Çocukluk: Yatılı Okul Yılları ve Travmalar

Okan Bayülgen, parçalanmış bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Altı yaşındayken anne babasının ayrılığını anlamasın diye yatılı okula gönderildiğini düşünüyor. O dönemi “işkencemsi” olarak tanımlıyor; kalorifer dairesine kapatıldığını, ağır dayaklar yediğini, öğretmenlerin belki de çaresizlikten şiddete başvurduğunu hatırlıyor. “O okuldan sağlam bir çocuk çıkmamıştır” diyen Bayülgen, yaşadıklarının kendisinde güvensizlik ve huzursuzluk yarattığını ama asıl korkusunun bu olayların onu katı biri yapması olduğunu söylüyor.

Çocukken en sık duyduğu baba nasihati yoktu, çünkü böyle bir nasihat kültürü yoktu. Annesi ise onu şımartmayan, şımarıklıktan nefret eden, görevlerinin sınırını net çizen bir kadındı. Bayülgen, annesinin hayatını yaşamak istemesini son derece anlayışla karşılıyor: “Annem babamdan boşanmıştı ve resim yapmak istiyordu. Hayatını yaşamayacak mı? Başına nasıl bela olabilirim?” Bu cümle, çocukluk kırgınlıklarını geride bırakıp yetişkin bir bakış açısına ulaşmanın çarpıcı bir örneği.

Ergenlik ve Siyasi Baskı: Falaka, Silah Tehdidi ve Hayatta Kalma

Galatasaray Lisesi’nde yatılı okurken hiçbir topluluğa ait olmadığını, kategori dışı bir tip olduğunu belirten Okan Bayülgen, 12 Eylül öncesinde solcu kimliğiyle siyasi olayların içinde buldu kendini. Henüz 16 yaşındayken karakollarda demir bir çubukla bir saatten fazla falaka yediğini, kafasına silah dayandığını, üzerine ateş açıldığını anlatıyor. Bunları “işkence gördüm” diyecek kadar abartmıyor; asıl korktuğu şeyin, yaşadıklarının kendisini hoyratlaştırması olduğunu vurguluyor.

O zorlu yılların ardından bir yıl boyunca her şeyden uzaklaştı, olanları sindirmeye çalıştı. Daha sonra soft rock’lara sardı, yaşadığı karmaşayı yaratıcı bir enerjiye çevirmenin yollarını aradı. Bayülgen’in hayatındaki dönüm noktalarından biri de yurt dışında yaşadığı “reddedemeyeceğin bir teklif” olayı oldu. Evinde kaldığı yaşlı kadından fotoğraf makinesi alabilmek için borç istediğinde, kadının oğlu aracılığıyla evi terk etmesinin istenmesi üzerine, bir daha kimseye reddedemeyeceği bir teklif yapmamaya yemin etti. Bu karar, hayatının ahlaki pusulası haline geldi.

Sanat, Edebiyat ve Felsefenin Kurtarıcı Gücü

Fotoğraf: Yan Krukau · Pexels

Okan Bayülgen’in karanlık anılarının panzehiri edebiyat ve felsefe oldu. Ona göre bir insanı hayatta kurtarabilecek tek şey üretim ve sanat. “Katarsisle, hüzünlendirirsen, heyecanlandırırsan, coşturursan… Asıl katarsis edebiyattır. Beni hayatta ne kurtarmıştır? Edebiyat ve felsefe.” Bu sözler, onun sadece bir şovmen değil, derinlikli bir düşünce insanı olduğunu da gösteriyor.

Küçük yaşlardan itibaren içinde hep bir “dünya kurma” arzusu vardı. Resim yapmak, roman yazmak, piyes yönetmek… Televizyona geçişi de aslında bu dünyayı anlatabilmek için mecburi bir yoldu: “E şimdi böyle bir şey yapıp onu kime sunduracağız? Başrolünü kime vereceğiz? Mecburen yapıyorum bu işi.” Popüler programlarının ardında bu sanatsal dürtü yatıyordu. Şöhret ya da para değil, yaratma tutkusu.

Yalnızlık, Yaşlılık ve Otorite Karşıtlığı

Bayülgen, yalnızlığı korkulacak bir şey olarak görmediğini açıkça ifade ediyor: “Beni bırak bir yere, ben yaşarım orada. Zaten insan sevgim yok.” Bu sözleri aksine, onun derin bir dostluk anlayışı ve sadakati olduğunu, Ferhan Şensoy gibi kaybettiği dostları için defalarca ağladığını da ekliyor. Mahalle arkadaşlıkları gibi “birbirini zorunlu kabul etme” durumunu samimi buluyor, ancak sürekli bir arada olma ihtiyacı hissetmiyor.

Yaşlanma konusunda da hiçbir problemi yok. 60’ına yaklaşırken fiziksel kısıtlanmaya dair en ufak bir kaygısı olmadığını, hatta sahnede koltuktan koltuğa atlayarak şarkı söylediğini anlatıyor. Onun asıl endişe ettiği şey, beynin sulanması, depresyona sürüklenmek. “Huzur mezarda” diyerek, üretmeye devam etmenin kendisi için varoluşsal bir zorunluluk olduğunu belirtiyor. Otoriteyle arası ise hep mesafeli. Üniformalara havlayan sokak köpekleriyle kurduğu bağda olduğu gibi, herhangi bir yerde otorite kurmaya çalışan birini gördüğünde “Sen nerenin gardiyanısın abi?” diye sorgulayan bir yapısı var.

Televizyonculuktan Tiyatroya: Dönüşen Bir Kariyer ve Değişen Zamanlar

90’lı yılların efsane programları Gecekuşu, Zaga, Televizyon Çocuğu gibi yapımlarla milyonları ekran başına kilitleyen Okan Bayülgen, o dönemi “ortak bir bilinç akışı” olarak tanımlıyor. Canlı yayınlar, doğaçlama telefonlar, sahte olmayan seyirci etkileşimleri… Ona göre o devrin sihri, insanların aynı anda aynı şeyi izleyip birlikte gülmesinde, birlikte düşünmesinde saklıydı. Video on demand çağıyla birlikte bu büyü bozuldu, bireyselleşme arttı ve ortak coşku kayboldu.

Şimdilerde ise rotasını tamamen tiyatroya ve daha sofistike işlere çevirmiş durumda. Dijital platformlarda kaybolup gitmektense, tiyatroda seyirciyle her seferinde yeniden bağ kurmayı tercih ediyor. “Yaşlanıyorum, evet. Bundan gurur duyuyorum. Artık devrimin geçmesini istiyorum zaten” derken, genç kuşaklara yer açmanın doğallığını kabulleniyor ama üretmekten asla vazgeçmeyeceğini de ilan ediyor. Ona göre bir sanatçının yaşlandıkça yapması gereken, birikimini daha derinlikli ve sofistike sanata yönlendirmek.

Okan Bayülgen’in hikâyesi, yaralı bir çocukluktan nasıl bilge bir sanatçı çıkabileceğinin güçlü bir örneği. Yaşadığı onca zorluğun içinde hep “Bunu nasıl dönüştürebilirim?” sorusunu sorarak ilerlemiş. Ve bugün hâlâ, “Niye duralım ki? Huzur mezarda” diyerek üretmeye devam ediyor. '21st Century Schizoid Man' şarkısını kendine yakıştıran bu aykırı ruh, belki de en çok şu cümlesiyle özetleniyor: “Ben aslında o köpekli fotoğraftaki çocuğum. Öfkeli bir surat, sert bir mizaç ama içinde kırılgan bir sevgi.”