Barselona denince akla ilk gelen yapılardan biri olan Sagrada Familia, aslında dünyanın en büyük inşaat bilmecelerinden biri. İlk taşının 1882’de konulduğu bu devasa bazilika, 150 yıla yakın bir süredir bitmeyi bekliyor. Gaudi’nin dehasını yansıtan 18 kuleli yapı neredeyse tamamlandı, ama işin sonunda kimsenin beklemediği bir engel çıktı: Anıtsal merdiven için iki şehir bloğunun ve yaklaşık 1000 dairenin yıkılması gerekebilir. İşte bu yüzden Sagrada Familia’nın tamamlanması dev bir mimari projeden çok, hukuki ve sosyal bir çekişmeye dönüştü.

Sagrada Familia’nın Kısa Tarihi: Neredeyse 150 Yıllık Serüven

Projenin kökeni 1880’lere uzanıyor. Aziz Yusuf’a adanmış bir dernek, bağışlarla finanse edilecek bir kefaret tapınağı inşa etmek istiyordu. İlk mimar Francisco de Paula del Villar y Lozano, klasik neogotik bir kilise çizdi; ancak dernekle anlaşmazlığa düşünce projeden ayrıldı. Ardından sahneye daha 30’larında, pek tanınmayan genç bir mimar olan Antoni Gaudí çıktı. Gaudí, mevcut planları takip etmek yerine çılgın sayılabilecek yepyeni bir vizyon sundu: 18 kuleyle göğe yükselen, doğayı taşa işleyen benzersiz bir tapınak.

Bu vizyonun en çarpıcı yanlarından biri 172,5 metreye ulaşması planlanan İsa Mesih Kulesi’ydi. Bu yükseklikle Almanya’daki Ulm Katedrali’ni (161,5 m) geride bırakarak dünyanın en yüksek kilisesi olacaktı. Yine de Gaudí, insan eserinin tanrının eserini aşmaması gerektiğine inandığı için kulenin boyunu, Barselona’daki 177 metrelik Montjuïc tepesinin altında tuttu. 12 havari, Meryem Ana, 4 İncil yazarı ve İsa’yı simgeleyen kuleler bugün bazilikanın silüetini tanımlıyor.

Gaudí, eserinin kendisinden uzun yaşayacağını bilerek planlar, çizimler, maketler ve diyagramlarla arkasında dev bir miras bıraktı. Ama trajediler peşini bırakmadı. 1926’da bir tramvay kazasında hayatını kaybeden mimar, kendi inşa ettiği kriptaya gömüldü. Ardından gelen İspanya İç Savaşı’nda maketlerin, fotoğrafların ve planların büyük kısmı yakıldı. Sonraki mimarlar, bu enkazdan eserin ruhunu yeniden inşa etmek zorunda kaldı.

İnşaat Ruhsatı Krizi: 137 Yıl Sonra Gelen İzin

Sagrada Familia’nın yasal açıdan en şaşırtıcı yanı, uzun yıllar boyunca inşaat ruhsatı olmamasıydı. Gaudí 1885’te dönemin San Martín Belediyesi’ne başvuru yapmıştı. Cevap tam 137 yıl sonra, 2019’da Barselona Belediyesi’nden geldi. Verilen ruhsat 2026 sonuna kadar geçerli ve yapı derneğine 4,5 milyon avrodan fazlaya mal oldu. Bu gecikme, bugün en büyük baş ağrısına dönüşen bir sorunu da beraberinde getiriyor: Orijinal planlarda var olan, ancak yıllar içinde üzerine binalar dikilen alanlar.

Görsel: Didier Descouens (Wikimedia Commons) · CC BY-SA 4.0

En Büyük Engel: Yıkılması Gereken 1000 Daire ve 3000 Kişi

Gaudí’nin projesinde İhtişam Cephesi’nin önüne anıtsal bir merdiven inşa edilmesi yer alıyordu. Sorun şu ki, ruhsat olmadığı için bu arazide zamanla konutlar yükseldi. Arazi kiliseye ait olsa da, 1917’den beri Sagrada Familia’ya bakan bu binalar şimdi projenin önündeki en büyük engel. Çünkü merdivenin yapılabilmesi için Carrer de Mallorca ve Aragó caddeleri ile Marina ve Sardenya caddeleri arasındaki iki şehir bloğunun tamamen kaldırılması gerekiyor. Bu da yaklaşık 1000 daire ve 3000 kişinin yerinden olması anlamına geliyor.

Bölge sakinleri, kendilerine bazilika inşaatının evlerine kadar uzanacağının hiç söylenmediğini belirterek şiddetle itiraz ediyor. Kamulaştırma, yıkım ve yeniden inşa maliyetinin 10 milyon avro civarında olduğu tahmin edilse de, Barselona’nın en sıcak semtlerinden birindeki emlak fiyatları düşünüldüğünde bu rakam oldukça düşük kalıyor. Üstelik şehir, kısa süreli turistik kiralamaların patlamasıyla zaten ciddi bir konut kriziyle boğuşuyor. Belediye Meclisi, sakinlere yeniden konut sağlanmadan anlaşmaya yanaşmayacağını duyurdu. Böylece mimari bir şaheser, çözülmesi yıllar sürecek bir şehircilik krizine dönüşmüş oldu.

Bitmeyen Finansman: Turizm Gelirleriyle Ayakta Kalan Dev Proje

Sagrada Familia’nın inşası hiçbir zaman kamu fonlarıyla ilerlemedi. Bağışlarla başlayan süreç, 1961’de bazilikanın içinde bir müze açılmasıyla yeni bir finansman modeline kavuştu. Bugün yılda yaklaşık 5 milyon ziyaretçi, 34 avroluk standart bilet ve 47 avroluk kule erişimiyle devasa bir gelir sağlıyor. 2025 yılında sadece ziyaretçilerden elde edilen gelir 134,5 milyon avro oldu ve bunun %96,9’u bilet satışlarından geldi. Giderlerin yarısından fazlası doğrudan inşaata, yaklaşık üçte biri ise proje yönetimine harcanıyor. Bugüne kadarki toplam maliyet ise enflasyon, savaşlar, iş durmaları ve pandemi nedeniyle net olarak bilinmiyor; tahminler 400 ila 500 milyon avro arasında değişiyor.

2026 ve Sonrası: Ne Zaman Tamamlanacak?

Başlangıçta Gaudí’nin ölümünün 100. yılı olan 2026’nın bitiş tarihi olması planlanıyordu. Ancak Covid-19 ve diğer gecikmeler bu takvimi alt üst etti. Şubat 2026’da baş mimar Jordi Faulí, İsa Mesih Kulesi’nin tamamlanmasıyla genel inşaatın %80’inin bittiğini açıkladı. Kulenin resmî açılışı 10 Haziran 2026’da Papa’nın katılımıyla yapılacak. Tamamlanma için ise en iyimser tahminler 2034’ü işaret ediyor. Kalan işler arasında İhtişam Cephesi’nin tamamlanması, iki sakristi, Meryem Ana Şapeli ve elbette o meşhur merdiven var. Her gün yaklaşık 100 işçi, Gaudí’nin zamansız eserini nesiller boyu süren bir uğraşla inşa etmeye devam ediyor. Bu mücadele çözüldüğünde ise Sagrada Familia, sadece Barselona’nın değil, insan azminin de simgesi olarak göğe yükselecek.

Tıpkı Ayasofya'nın eşsiz tarihi ve mimari mirası gibi, Sagrada Familia da yüzyıllara meydan okuyan bir yapı olarak dikkat çekiyor. Öte yandan, bu devasa projenin finansmanı, tıpkı Nazım Hikmet'in vatansız kalan şair hikayesi gibi zorlu bir mücadeleyle ilerliyor. Son olarak, bu yapının bitmeyen hikayesi, Evliya Çelebi'nin karizmatik seyahat anıları kadar büyüleyici ve sürükleyici.

---

Bu konudaki diğer içerikler: Kültür-Sanat haberleri