---

Dünya şu anda bile sürekli değişirken, milyonlarca ve milyarlarca yıl sonrasını düşünmek insan zihnini zorlayabilir. Ancak bilim insanları, jeoloji, astronomi ve iklim modellerinden yola çıkarak gezegenimizin uzak geleceğine dair oldukça ayrıntılı senaryolar çizebiliyor. Önümüzdeki bin yıldan başlayıp bir trilyon yıla kadar uzanan bu yolculukta, tanıdığımız dünya yavaş yavaş kaybolacak ve yerini bambaşka bir gerçekliğe bırakacak. Süper kıtalar, süpernova patlamaları, fotosentezin sonu ve tek hücreli yaşama dönüş… İşte insanlığın olmadığı o uzak gelecekte bizi bekleyen bazı çarpıcı olaylar.

Gelecek tahminlerinin en yakını, nüfus ve kültürle ilgili. 2100 yılında Dünya nüfusunun zirve yapması, ardından kalabalık şehirlerin sıralamasının tamamen değişmesi bekleniyor. Örneğin Tokyo birincilikten 28. sıraya gerilerken Afrika’daki metropoller hızla yükselecek. 2115’te izleyiciyle buluşacak "100 Yıl" filmi ise bugünden kilitlenmiş bir zaman kapsülü gibi. 2999’un son gecesinde ise bin yıl süren Longplayer adlı müzikal eser son notasına ulaşacak. Bu tür insan yapımı olaylar, gezegenin derin zamanına kıyasla sadece bir an.

İlk Milyon Yıllar: Doğa ve İklimin Başkalaşımı

3.000 yılına geldiğimizde Ay’ın uzaklaşması nedeniyle bir ay birkaç saniye daha uzayacak. Aynı dönemde ekinoksların kayması yüzünden Kuzey Yıldızı değişecek ve bu unvanı Errai yıldızı devralacak. Almanya’da 1993’te başlanan Zaman Piramidi ise 3183 yılında ancak tamamlanacak; şu ana kadar yalnızca üç taş yerleştirildi bile.

12.000 yılında insan genomundaki bölgesel farklar silikleşecek; ten, saç ve göz rengi gibi özelliklere bakarak birinin kökenini tahmin etmek imkânsız hale gelecek. 17.000 yılında Sahra Çölü, binlerce yıl önce olduğu gibi yeniden tropikal bir yeşile bürünecek. 19.000 yılında ise yaklaşık 30 bin yıl öncekinin benzeri bir süper volkan patlaması yaşanabilir. Çernobil’deki Fil Ayağı ancak 20.000 yıl içinde tamamen radyoaktif olmaktan çıkacak ve aynı dönemde diller bugünkü temel sözcüklerinin yalnızca %1’ini koruyacak.

50.000 yıl sonra yeni bir buzul çağı başlayacak, ancak küresel ısınma bunu bir miktar geciktirebilir. Niagara Şelalesi, Erie Gölü’ne kadar olan 32 kilometrelik mesafeyi aşındırarak yok olacak. 100.000 yıl içinde yıldızların hareketi takımyıldızları tamamen değiştirecek. 500.000 yıl sonra ise bir kilometre çapında bir asteroitin dünyaya çarpma ihtimali yüksek; Badlands Ulusal Parkı ise erozyonla silinecek.

Milyonlarca Yıl Sonra: Kozmik Bale ve Kıta Kaymaları

Bir milyon yılda Uranüs’ün uyduları Desdemona ve Cressida muhtemelen çarpışacak. Betelgeuse süpernova olarak patlayacak ve aylarca gündüzleri bile görülebilecek. Giza Piramidi bakım yapılmazsa bu süre içinde yok olacak. İki milyon yılda okyanus asitlenmesinden kurtulan mercan resifleri geri dönecek, Büyük Kanyon ise dev bir vadiye dönüşecek. Dünya’nın dönüşü yavaşladığı için üç milyon yılda bir gün yaklaşık bir dakika uzayacak.

Görsel: European Space Agency (Wikimedia Commons) · Attribution

On milyon yıl sonrası canlı türlerinin çoğu evrimleşerek yeni formlara bürünecek. Aynı dönemde Afrika ikiye ayrılacak; Somali Levhası ana kıtadan koparak yeni bir deniz doğuracak. Elli milyon yıl içinde Afrika kuzeye ilerleyerek Avrasya’yla çarpışacak, Akdeniz kapanacak ve Himalayalar benzeri bir sıradağ yükselecek. Phobos ise Mars’a çarparak kızıl gezegeni tek uydulu bırakacak. 50 ile 400 milyon yıl arasında doğal süreçler fosil yakıt rezervlerini yenileyebilecek.

Seksen milyon yılda mevcut Hawaii adaları suya gömülecek ama okyanusta yenileri yükselecek. Yüz milyon yıl sonra dinozorları yok eden büyüklükte bir asteroit çarpması yaşanabilir ve Satürn’ün halkaları tamamen kaybolacak. Bundan 180 milyon yıl sonra bir gün şimdikinden bir saat daha uzun olacak. 240 milyar yıl sonra Güneş Sistemi Samanyolu etrafında tam bir tur atacak; 250 milyar yılda ise Kaliforniya kıyıları Alaska ile birleşecek.

Milyar Yıllara Doğru: Süper Kıta ve Yaşamın Kırılma Noktası

Yaklaşık 300 milyar yıl sonra Dünya yeniden bir süper kıtaya (Amasia, Novo Pangaea veya Pangaea Proxima) dönüşebilir. Bu birleşme küresel sıcaklıkları düşürecek, oksijen seviyelerini artıracak ve hızlı bir biyolojik evrimi tetikleyecek. Ancak süper kıta yalnızca 100 milyar yıl kadar bir arada kalacak ve parçalandığında Kretase benzeri bir sıcak dönem başlatacak.

500 milyar yıl içinde 6.500 ışık yılı mesafede bir gama ışını patlaması Dünya’nın ozon tabakasını yok edebilir; şanssız bir hizalanma kitlesel yok oluşa neden olabilir. 600 milyar yıldan sonra Ay o kadar uzaklaşacak ki tam güneş tutulmaları tarihe karışacak. Güneş’in parlaklığı artarken tektonik plakalar duracak, volkanik faaliyet azalacak ve karbondioksit seviyeleri düşecek. Bitkilerin %99’u fotosentez yapamaz hale gelecek.

800 milyar yılına gelindiğinde Dünya çorak bir çöle dönüşecek. Sağ kalan az sayıda bitki, etoburluk veya mantarlarla simbiyotik ilişkiler gibi uç evrimsel yollar deneyecek. Hayvanların çoğu okyanuslarda toplanacak. 900 milyar yılda atmosferdeki oksijen geri dönüşümü duracak, ozon tabakası yok olacak ve ölümcül morötesi ışınlar yüzeye ulaşacak. Çok hücreli yaşam sona ererken belki okyanusun derinliklerinde birkaç tür varlığını sürdürebilecek.

1 Trilyon Yıl: Dünyanın Son Sıcak Günleri

Dünya 1 trilyon yıl sonra ortalama 47 °C sıcaklığa sahip olacak. Okyanusların büyük kısmı manto tarafından yutulmuş, yalnızca kutuplarda su kalıntıları bulunacak. Bir zamanlar zengin olan çok hücreli yaşam bütünüyle yok olmuş durumda. Gezegende yaşamın ipliği, tek hücreli mikroorganizmaların direncine bağlı. Fotosentez, solunum, karmaşık dokular hepsi birer anı. O noktada Dünya, bildiğimiz mavi bilyeden çok, kavrulmuş ve sessiz bir kayaya dönüşecek.

Bu tahminler elbette insan etkisini, hiç umulmadık teknolojik müdahaleleri ya da evrenin sürprizlerini hesaba katmıyor. Ancak bir trilyon yıl sonrasının portresi bile doğanın ne kadar büyük bir değişim içinde olduğunu gösteriyor. Bugünden atılan bir tohumun, ağacın ya da bir ses kaydının böylesine derin bir zamanın yanında ne kadar kısa sürdüğünü hatırlamak, belki de şimdiyi daha anlamlı kılıyor. Gelecekteki bu devasa değişimleri anlamak için entropi nedir sorusuna yanıt aramak, evrenin işleyişini kavramaya yardımcı olabilir. Ayrıca, Galaktik Merkezdeki Olası Süpernova Kalıntısı gibi kozmik olaylar, bu tür patlamaların gezegenimiz üzerindeki etkilerini daha iyi anlamamızı sağlar.

---

Bu konudaki diğer içerikler: Bilim haberleri